ilk Türk İslam Devletleri

ilk türk islam devletleri ve selçuklu devleti

ilk Türk islam devletleri, Kpss sorularına her yıl konu olan bir başlıktır. ilk Türk islam devletleri ile kültür ve medeniyetleri konularından her yıl 1 ya da 2 soru çıkmaktadır. Türklerin İslamiyet’e girmelerinde en büyük etken Talas Savaşı olmuştur. 751 yılındaki bu savaş Çinliler ile Abbasiler arasında Orta Asya hakimiyeti için olmaktaydı. Karluklar bu savaşta Abbasi İslam ordularını destekleyerek savaşı kazanmalarını sağlamıştır.

* Talas Savaşının Sonuçları:

  • Türkler kitleler halinde Müslüman olmuşlardır.
  • Türklerle Araplar arasındaki ilişkiler yakınlaşmadan dolayı artmıştır.
  • ilk Türk islam Devletleri ortaya çıkmaya başlamıştır.
  • Araplara Çinlilerden geçen kağıt, matbaa, pusula ve barut Türklere de geçmeye başlamıştır.

ilk Türk islam Devletleri

Türkler İslamiyet’i kabul ettikten sonra birçok Türk İslam Devleti kurulmuştur. Ancak ilk Türk islam devletleri eski geleneklerini, göreneklerini terk etmeden kültürlerini devam ettirmişlerdir.

1) Karahanlılar (840 – 1212): Batı Türkistan’da Karluk, Yağma ve Çiğil Türkleri tarafından kurulmuştur.İlk Türk İslam devleti olan Karahanlılar devletinin kurucusu Bilge Kül Kadir Han‘dır.

  • İslam dinini kabul eden İlk Türk İslam devleti Karahanlılar’dır.
  • Devlet yönetiminde ve teşkilatlanmada Selçuklulara öncülük etmişlerdir.
  • İlim ve kültür merkezi haline getirilmiş Semerkant, Talas, Fergana, Kaşgar, Buhara gibi şehirlere sahip olmuşlardır.
  • Eski Türk geleneklerine İslamiyet’i kabul etmelerine rağmen en çok bağlı kalan devlet olmuşlardır.
Eski Türk geleneklerine bağlı olmalarını kanıtlayan birçok delil bulunmaktadır. İkili devlet yönetimi anlayışı, Uygur alfabesini kullanmaları, Türkçeyi resmi dil olarak kullanmaları eski Türk geleneklerine bağlı olduklarının kanıtlarındandır.
  • Devletin başında Han ya da Hakan unvanlı hükümdarlar bulunurdu. Buğra, kadir, ilig, kara, arslan gibi sıfatlara sahip olurlardı.
Dünya tarihinde ilk kez burslu öğrenci sistemini Karahanlılar ortaya çıkarmış ve uygulamıştır. Ayrıca bursa masraflarını hazineden değil vakıf gelirlerinden karşılamışlardır.

ilk Türk islam Devletleri Kpss soruları açısından önemli nokta olan Türk – İslam eserleri, ilk olarak Karahanlılardan çıkmıştır. Türk – İslam edebi eserlerin ilk olarak Karahnlılardan çıkmasının nedeni tahmin edileceği üzere İslamiyet’i kabul eden ilk Türk devleti olmalarıdır. Şimdi bu eseleri inceleyelim.

  • Kutdagu Bilig: Yusuf Has Hacib tarafından yazılmıştır. Anlamı mutluluk veren bilgidir. Bir siyasetname özelliği taşıyan Kutadgu Bilig, ülke yönetimi ile ilgili bilgiler vermektedir.
  • Divan-ı Lügat-it Türk: Kaşgarlı Mahmut tarafından yazılmıştır. Araplara Türkçe öğretmek amacıyla yazılan Divan-i Lügat-it Türk, ansiklopedik bir Türk dili sözlüğüdür.
ilk Türk islam devletleri açısından önemli bir eser olan Divan-ı Lügat-it Türk, Karahanlıların Türk diline bağlılığını ispatlamaktadır.
  • Atabetül Hakayık: Edip Ahmet Yükneki tarafından yazılmıştır. Anlamı hakikatlerin eşiğidir. Atabetül Hakayık, dini öğütler vermketedir ve bu öğütler genelde kıssadan hisse tarzındadır.
  • Divan-ı Hikmet: Ahmet Yesevi tarafından yazılmıştır. Divan-ı Hikmet Türk tasavvuf edebiyatının ilk örneğini teşkil etmektedir.
Tüm bu eselerin dışında Kpss soruları için bilmemiz gereken, Ali Şir Nevai tarafından Timur devleti zamanında yazılmış olan Muhakemetül Lugateyn eseri de Türk edebi eserleri içinde önemli bir yer kaplamaktadır. Bu eser de Türkçe ile Farsça karşılaştırılarak Türkçenin zengin bir dil olduğundan ve Farsçadan üstün olduğundan bahsedilmiştir.

Karahnlılar 1040 yıllarında Doğu ve Batı olmak üzere ikiye ayrılmıştır. Karahitaylar Doğu tarafını, Harzemşahlar da Batı tarafını ortadan kaldırmıştır.

2) Gazneliler (963 – 1187): ilk Türk islam Devletleri içinde yer alan Gazneliler, Alp Tigin tarafından Afganistan’ın Gazne şehrinde kurulmuştur.

  • İslamiyet’i ve Türk Kültürünü Hindistan’a yayan ilk devlettir.
  • Sultan unvanını ilk kez kullanan devlettir.
  • İran şair Firdevsi’nin Şehname adlı eseri Gazneli Mahmut’a sunulmuştur.
  • Dandanakan Savaşını Selçuklulara karşı kaybettikten sonra toparlanamayan Gazneliler, 1187 yılında Gurlular tarafından yıkılmıştır.

3) Tolunoğulları (868 – 905): Abbasilerin Mısır valisi olan Tolunoğlu Ahmet tarafından mısırda kurulmuştur.

  • Mısır’da kurulan ilk Türk devleti Tolunoğulları’dır.
  • Halkın çoğunluğu Araplardan, devleti yönetenler ise Türklerden oluşmaktaydı.
  • Abbasiler tarafından yıkılmıştır.

4) İhşidler (Akşitler) (935 – 969): Yine Abbasilerin bir başka Mısır valisi Muhammed Bin Togaç Tarafından Mısır’da kurulmuştur.

  • Mısır’da kurulan ikinci Türk devletidir.
  • Kutsal mekan olan Hicaz’ı egemenlik altına alan ilk Türk devletidir.
  • Tolunoğulları gibi halkın çoğunluğu Araplardan, devleti yönetenler ise Türklerden oluşmaktaydı.

5) Büyük Selçuklu Devleti (1040 – 1157): Selçuk Bey tarafından bir aşiret devleti olarak kurulmuştur.

  • Oğuzların Üçoklar kolunun Kınık boyundandırlar.
  • Devletin gerçek kurucusu Selçuk Bey’in torunlarından Tuğrul Bey‘dir.
  • Bu devletin kuruluşunda Çağrı Bey’in büyük yardımı olmuştur.
  • Tuğrul Bey dönemi, Alparslan dönemi ve Melikşah dönemi olarak 3 dönemde incelenmektedir.

a) Tuğrul Bey Dönemi (1040 – 1063):

  • Gaznelilere karşı kazanılan Dandanakan (1040) savaşı ile Gazneliler yıkılma sürecine girmiş, Selçuklular ise bağımsız bir devlet haline gelmiştir. Tuğrul Bey ve Çağrı Bey bu savaşta zaferin baş mimarları olmuşlardır.
  • Dandanakan Savaşının nedeni Selçukluların Gaznelilere ait Horasan bölgelerine yerleşmek istemeleriydi.
  • Kpss genel kültür ilk Türk islam devletleri konusu içinde yer alan bir başka önemli olay ise Pasinler Savaşıdır. Pasinler Savaşı (1048) Bizans’a ve Gürcülere karşı kazanılan ilk büyük savaş olma özelliğini taşımaktadır.
  • Tuğrul Bey Bağdat’ta bulunan Abbasi halifeliğini Şii Büvehyhoğullar’ından kurtararak İlk defa Türk himayesine almıştır. Halife kendisini kurtardığı için Tuğrul Bey’e ” Doğunun ve Batının Sultanı” unvanını vermiştir. Bu durum Selçukluların İslam dünyasındaki siyasi etkinliğini arttırmıştır.
İlk kez din ve devlet işlerinin birbirinden ayrılması halifenin siyasi yetkisini Tuğrul Bey’e vermesiyle gerçekleşmiştir.

b) Alparslan Dönemi (1064 – 1072):

  • Bu dönem içinde Kars ve Ani Kaleleri alınmış, Kafkas ve Gürcistan yörelerine seferler düzenlenmiştir.
  • Malazgirt Savaşı (1071), Türkleri Anadolu’dan çıkarmak isteyen Bizans ile yapılmıştır. Bizans orduları bozguna uğratılmış ve imparatoru olan Romen Diyojen esir alınmıştır.
Malazgirt Savaşı, artık klasikleşen Anadolu’nun kapılarının Türklere açılması cümlesini tarih kaynaklarında sıkça görmemizi sağlamıştır. Malazgirt Savaşının bu sebeple en önemli sonucu da Türkiye Tarihinin başlangıcı sayılmasıdır.

c) Melikşah Dönemi (1072 – 1092):

  • Selçuklu Devletinin en parlak dönemidir.
  • Ülke sınırları Doğuda Aral Gölü, Batıda Akdeniz ile Marmara kıyıları, Kuzeyde Kafkasya, Güneyde Mısır ve Basra Körfezine kadar genişlemiştir.
  • Melikşah’tan sonra oğulları Sencer, Mehmet Tapar ve Berkyaruk arasında taht kavgaları başlamıştır.

Katvan Savaşında Moğollara yenilerek yıkılma sürecine girmiş ve 1157 yılında Sultan Sencer’in ölümüyle Büyük Selçuklu Devleti yıkılmıştır.

Büyük Selçuklu Devletinin Yıkılmasıyla Ortaya Çıkan Devletler ve Atabeylikler

Devletler:

  • Irak – Horasan Selçukluları
  • Suriye Selçukluları
  • Kirman Selçukluları
  • Anadolu Selçukluları

Atabeyliker:

  • Şam’da Böriler
  • Fars’da Salgurlular
  • Azerbaycan’da İl Denizliler
  • Musul’da Zengiler
  • Erbil’de Teginoğulları

Kpss genel yetenek tarih dersine ait ilk Türk islam Devletleri konusu tamamlanmıştır. Bir sonraki kpss tarih konusu Büyük Selçuklularda Kültür ve Medeniyet olacaktır.

, , , ,

69 Responses to ilk Türk İslam Devletleri

  1. nurgul 06 Ağustos 2013 at 01:13 #

    gercekten cok guzel anlatilmis kim yazdi ise sonsuz tesekkurler..

    • òzge iyibakar 28 Kasım 2013 at 11:28 #

      Gerçekten ayrıntılı ve açıklayıcı nitelikte çok begendim

    • msuatafa okuducu 23 Eylül 2014 at 21:16 #

      İdil Bulgarları 7-10’ncu yüzyılları arasında ortaya çıkan bir Türk topluluğu. Büyük Bulgarya Hanlığı’nın Hazarlar tarafından dağıtılıp, Ön bulgarlar halkının bölünmesinden sonra meydana gelmiştir, ve 13’ncü yüzyıla kadar toplu halde kalmış olan bir halk olmuşlardır.

      Ön bulgarların güneybatıya göç eden Tuna Bulgarları bölümü 9’ncu yüzyılda hristiyanlığı, İdil Bulgarları ise 8’nci yüzyılda İslam’ı kabul etmişlerdir. Kurdukları devlet şaibeler olsa da yapılan araştırmalara göre İLK MUSLUMAN TÜRK DEVLETİ

  2. ali osman 06 Ekim 2013 at 15:36 #

    tesekkurler faydalı bılgılerınızden dolayı emegınıze saglık.

  3. aslı yerebakan 19 Ekim 2013 at 16:36 #

    kısa ve özdü gayet önemli yerlerde durulmuş başarılı, emeğinize sağlık .

  4. aynur temocin 26 Ekim 2013 at 22:16 #

    Ilk defa bir tarih yazısını anladım

  5. deniz sonara 27 Ekim 2013 at 13:53 #

    Çok güzel :)

  6. yağmur 31 Ekim 2013 at 22:30 #

    ilk defa tarihi severek çalışıyorum. gereksiz ayrıntılara yer verilmemiş. emeği geçenlere sonsuz teşekkürler..

  7. özkan 22 Kasım 2013 at 09:27 #

    ellerınıze saglık allah razı olsun

  8. Gülşah 02 Aralık 2013 at 15:34 #

    Çok iyi.

  9. doğukan 12 Aralık 2013 at 18:35 #

    gerçekten çok yardımcı oldu tarih bilgisi edinmek için çok iyi
    bir sayfa

  10. cansu 16 Aralık 2013 at 15:52 #

    çok güzel =)

  11. Mustafa suruç 21 Aralık 2013 at 01:20 #

    Emeği geçenlere çok teşekkürler . . .

  12. Halil İbrahim 26 Aralık 2013 at 19:35 #

    Gercekten Cok İsime Yaradı Cok Teşekkürler

  13. ayça 30 Aralık 2013 at 08:36 #

    çok teşekkürler :D

  14. Hatice Münevver YILDIZ 01 Ocak 2014 at 11:37 #

    bu konuyu kısa ve öz anlatmışsınız saolun ve ödevim için çok yardımcı oldu

  15. kerem 01 Ocak 2014 at 16:41 #

    gerçekten tesekkurler ellerınıze saglık

  16. tuncay 02 Ocak 2014 at 14:55 #

    mısırda kurulan son müslüman türk devletinden bahsetmemişsiniz

  17. batuhan 03 Ocak 2014 at 23:26 #

    çok işime yaradı sağolun :)

  18. muntezem yusufoğlu 06 Ocak 2014 at 21:41 #

    teşekkür ederim ALLAH razı olsun sizden

  19. NEJDET 16 Ocak 2014 at 18:06 #

    ÇOK GÜZEL BİLGİMİZİ TAZELEDİK.

  20. beyza 16 Ocak 2014 at 20:33 #

    Çok güzel yazılmış size sonsuz teşekkürler :-)

  21. arzu cansu 17 Ocak 2014 at 10:26 #

    Cok ama cook tesekkurlrr cok yardımcı oldunuz

  22. ahmet 19 Ocak 2014 at 08:30 #

    Performans ödevime çok yardımcı oldu.

  23. Yaşar Yazıcı 19 Ocak 2014 at 23:13 #

    Küdüs ilk kez ele geçiren Eyyubiler ve Haçlılara başarılı mücedele veren Selahaddin Eyyubiden; Moğolları ilk kez yenen ve veraset sisteminin olmadığı bir Memlük devletinden de bahsetmek gerekir. Moğol devletinin parçalanmasından sonra kurulan devletleri de eklemek gerekiyor

  24. Giray 11 Şubat 2014 at 21:36 #

    Allah sizden razı olsun çok teşekkür ederim ödevime yardım ettiğiniz için

  25. metehan kan 12 Şubat 2014 at 17:43 #

    Sizlere sonsuz teşekkürlerimi sunuyorum.

  26. ŞEVVAL 15 Şubat 2014 at 19:12 #

    Gerçekten çok güzel olmuş ellerinize sağlık :D

  27. DİLBER 18 Şubat 2014 at 16:53 #

    emeğinize sağlık çok teşekkür ederim.çok güzel hazırlanmış.

  28. Alim 26 Şubat 2014 at 09:47 #

    çom yardımcı oldu saolun:)

  29. şeyma 03 Mart 2014 at 20:01 #

    güzel ayrıntılı emeğinize sağlık

  30. rumeysa 06 Mart 2014 at 17:05 #

    :) güzel

  31. zeynep 06 Mart 2014 at 17:38 #

    Süper ya çok işime yaradı performans odevimi yaptım sağolun :)

  32. ayşe 08 Mart 2014 at 01:38 #

    güzel kısa ve öz biraz daha detay olabilir teşekürler

  33. ece 19 Mart 2014 at 20:28 #

    çok güzel ama çok uzun olsun ödevya bana yeter :D

  34. ORHAN 23 Mart 2014 at 03:39 #

    Emeği geçen herkesten Allah razı olsun

  35. ORHAN 23 Mart 2014 at 03:39 #

    Emeği geçen herkese çok teşekkürler

  36. Ebru 26 Mart 2014 at 19:45 #

    çok yadımcı olduuu <3<<33<3<

  37. yoana 29 Mart 2014 at 13:02 #

    çook güzel bayıldımmmmm…..

  38. yoana 29 Mart 2014 at 13:03 #

    güzelllllll

  39. NİSA 31 Mart 2014 at 13:58 #

    HARİKA OLMUŞ SAĞOLUN <3 <3 <3

  40. yusuf 01 Nisan 2014 at 15:05 #

    emeği geçen herkese teşekkürler.

  41. leavemealone 06 Nisan 2014 at 17:51 #

    falla cok güzel

  42. mahmut can kirez 06 Nisan 2014 at 20:40 #

    Cok teşekkurler

  43. ayse 07 Nisan 2014 at 16:27 #

    çok güzel bir anlatım kim yazdıysa ellerine sağlik

  44. Süreyya 08 Nisan 2014 at 14:19 #

    İlk defa severek tarih çalışıyorum gereksiz kücük ayrıntılara yer verilmemiş emeği geçen herkesin ellerine sağlık

  45. gereksiz isim 16 Nisan 2014 at 18:42 #

    muhteşem

  46. ece ilayda 17 Nisan 2014 at 12:54 #

    güzelmiş ödevim çok güzel oldu

  47. Abdulkadir 17 Nisan 2014 at 19:21 #

    Çok güzel ve eğlenceli okurken eğlendim.6.sınıf sosyal bilgilere’de lazım :D

  48. Abdulkadir 17 Nisan 2014 at 19:22 #

    Zengin metin belgesinde düzenleyip yapın daha toplu :* :D :)

  49. aliii 21 Nisan 2014 at 23:57 #

    eyvv yazanların emeklerıne saglık sade ve kalıtelı bılgılır

  50. roztaylor swift 23 Nisan 2014 at 09:13 #

    çok iyiydi sosyal yazılıma sayenizde çok iyi bir şekilde çalışmış oldum çok teşekkür ederimm :D

  51. roztaylor swift 23 Nisan 2014 at 09:14 #

    çok teşekkür ederimm :D

  52. ZELİŞ 27 Nisan 2014 at 11:38 #

    çok güzel

  53. napcan 29 Nisan 2014 at 23:34 #

    Yani….:-) :-) :-) :-) çoooooook güzel

  54. güneş 14 Mayıs 2014 at 09:54 #

    Bence çok güüzel çok teşşekküür ederim :) :)

  55. fatma 14 Mayıs 2014 at 21:45 #

    çok teşekkürler :D

  56. ZzzzzzzZZZzzz! 15 Mayıs 2014 at 20:55 #

    verdiğiniz bilgiler çok işime yradı gecekten tesekkurler admin :D

  57. asu 16 Mayıs 2014 at 15:11 #

    çok teşekkür ederim :)

  58. burcu 17 Mayıs 2014 at 15:53 #

    Hep iyi yorumları kabul ediyorsunuz nedense¿¿

  59. sema 24 Mayıs 2014 at 13:53 #

    çok güzel ve modern bir konu

  60. Yakup 25 Mayıs 2014 at 22:50 #

    TEŞEKKÜRLERR

  61. Leyla 04 Haziran 2014 at 20:14 #

    Tek kelimeyle süperr..

  62. Zeynete Kaplan 26 Haziran 2014 at 21:03 #

    Güzel hazırlanmış,yazanların eline sağlık.Kısa ve özdü zaten durulması gereken yerde durulmuştu.Teşekkürler :)

  63. suleyman 02 Ağustos 2014 at 01:31 #

    Bilgi icin tesekkrler acik ve net yazilmis

  64. GİZLİ ADAM 07 Ağustos 2014 at 14:06 #

    çok sağolun hem kısa hem öz hem de işime çok yaradı sonsuz teşekkürler :) emeği geçen herkesin emeğine sağlık :) :D <3 :P

  65. hakan 11 Ağustos 2014 at 14:34 #

    bir tarih bölümü öğrencisi olarak bu konuyu biraz yetersiz buldum koskoca Selçuklu Devleti için bu kadar bilgi az birkaç önemli ayrıntı daha olabilirdi

  66. GÜL.KADİR 12 Ağustos 2014 at 15:21 #

    Emeği geçenlerin ellerine sağlık diyorum ,çok işime yaradı güzel özetlemişsiniz,iş yerinde ders çalışmak benim için kolay oldu :)

  67. Aleyna 20 Kasım 2014 at 15:07 #

    Çok güzel olmuş emeğinize sağlık.

Bir Cevap Yazın